2026-10-20
خیلی از پروژه‌ها نه چون کد بدی دارن شکست می‌خورن، بلکه چون چیزی ساخته شده که کسی بهش نیاز نداشت. برای همین قبل از اینکه یه خط کد بنویسی، سه کار باید انجام بشه:
بیا با یه مثال جلو بریم: یه برگزارکننده‌ی رویداد که رزرو صندلی‌ها رو دستی انجام می‌ده.
این چهار تا شبیه هم به نظر میان ولی فرق دارن:
دقت کن چقدر راحته مستقیم از مسئله بپریم به ایده. ولی ایده، راه‌حل تأییدشده نیست. ممکنه ایده‌ات خوب باشه، ممکنه نباشه، و ممکنه مجبور بشی عوضش کنی. این مسیر همیشه خطی نیست.
اگه تو یه تیم هستی، یا برای یه مشتری کار می‌کنی، قبل از شروع باید مطمئن بشی مسئله واقعیه. چندتا راه:
دنبال نشونه‌ها بگرد.
ولی نشونه کافی نیست. دنبال شواهد بگرد. با آدم‌هایی که درگیرن حرف بزن و سؤال‌های دقیق بپرس:
به‌جای «می‌خوای سایت داشته باشی؟»
بپرس: «آخرین بار رزرو اشتباه کی اتفاق افتاد؟ هفته‌ی قبل چند مورد داشتین؟ وضعیت صندلی‌ها رو الان کجا ثبت می‌کنین؟»
اگه جواب بشه «هفته‌ای بیست رزرو اشتباه»، اون‌وقت یه شاهد دقیق داری.
نیازمندی یعنی یه خواسته‌ی روشن و قابل‌فهم که محصول باید برآورده کنه.
مقایسه کن:
یه نیازمندی خوب طوری نوشته شده که هر دو نفری که می‌خونن، یه برداشت ازش داشته باشن و بشه بعداً بررسی کرد که انجام شده یا نه.
مشتری می‌گه: «نمی‌دونم کدوم صندلی خالیه.» نیازمندی: «محصول وضعیت صندلی‌ها رو نشون بده.»
مشتری می‌گه: «گاهی یه صندلی رو اشتباهی به دو نفر قول می‌دم.» نیازمندی: «یه صندلی رزروشده نباید دوباره قابل رزرو باشه.»
کار ما اینه که این حرف‌های معمولی رو با سؤال‌های درست، به نیازمندی تبدیل کنیم.
یه لیست اولیه برای مثالمون:
این هنوز نسخه‌ی نهایی نیست و ممکنه بعداً دقیق‌تر بشه.
حالا یه سؤال پیش میاد: «پرداخت آنلاین هم اضافه کنیم؟» سؤال خوبیه، ولی جوابش به Scope بستگی داره.
Scope یعنی محدوده‌ی کار: چی توشه و چی نیست.
اگه Scope رو مشخص نکنی، پروژه آروم‌آروم بزرگ می‌شه. هر روز یه «حالا اینم اضافه کنیم» میاد و پروژه هیچ‌وقت تموم نمی‌شه. به این می‌گن Scope Creep (گسترش کنترل‌نشده‌ی محدوده).
برای مثال رزرو، نسخه‌ی اول می‌تونه فقط «دیدن صندلی‌ها + رزرو» باشه. پرداخت آنلاین و ارسال پیامک می‌تونن برای نسخه‌ی بعد بمونن.
چندتا سؤال از خودت بپرس:
هوش مصنوعی تو این مرحله دستیار خوبیه: می‌تونی ایده‌ات رو بهش بدی و بخوای نیازمندی‌ها و سؤال‌های مهم رو فهرست کنه. ولی تشخیص اینکه مسئله واقعیه یا نه و تصمیم Scope کار خودته، چون هوش مصنوعی نمی‌تونه با مشتری واقعی تو حرف بزنه.
اگه می‌خوای این مهارت‌ها رو با مثال و تمرین یاد بگیری، تو مسیر «ورود به بازار کار برنامه‌نویسی و هوش مصنوعی»، بخش «از ایده تا برنامه‌ی کار» دقیقاً همینه. بزن بریم!